Ανάγνωση πέρα από τις χειρονομίες

Τα σταυρωμένα χέρια είναι το κλασικό παράδειγμα. Οι δημοφιλείς οδηγοί τα διαβάζουν ως σημάδι αντίστασης. Όμως οι άνθρωποι σταυρώνουν τα χέρια και όταν κρυώνουν, όταν είναι κουρασμένοι, άνετοι ή απλώς δεν ξέρουν πού αλλού να βάλουν τα χέρια τους. Μια μεμονωμένη χειρονομία, διαβασμένη χωρίς context, μοιάζει περισσότερο με ωροσκόπιο παρά με μέτρηση. Εδώ είναι τι μπορεί και τι δεν μπορεί να στηρίξει η έρευνα.

Το 93% και η προέλευσή του

ανεπαρκώς τεκμηριωμένος δημοφιλής ισχυρισμός

Ο ισχυρισμός ότι η επικοινωνία είναι 7% λόγια, 38% τόνος και 55% γλώσσα του σώματος ανάγεται σε δύο μελέτες του Albert Mehrabian το 1967. Οι συμμετέχοντες έκριναν πώς αισθανόταν ένας ομιλητής από μεμονωμένες λέξεις, όπως «αγαπητέ» ή «φρικτό», που είχαν ειπωθεί με έναν τόνο ή συνδυάζονταν με μια έκφραση του προσώπου που μερικές φορές αντέφασκε με τη λέξη. Τα ευρήματα αφορούσαν συναισθήματα και στάσεις σε ασύμβατα μηνύματα, όχι την καθημερινή συνομιλία. Ο ίδιος ο Mehrabian έχει πει ότι ο τύπος δεν πρέπει να εφαρμόζεται στην επικοινωνία γενικά. Αν μπορούσε, θα καταλαβαίνατε το μεγαλύτερο μέρος μιας ταινίας σε ξένη γλώσσα με το ήχο κλειστό.

Ένα άλογο που διάβαζε ανθρώπους, όχι αριθμούς

κλασική έρευνα

Στο Βερολίνο των αρχών του 1900, ένα άλογο με το όνομα Clever Hans φαινόταν να απαντά σε αριθμητικές ερωτήσεις χτυπώντας με το πέταλό του. Το 1907, ο ψυχολόγος Oskar Pfungst έδειξε ότι ο Hans ανταποκρινόταν σε μικρές, ακούσιες ενδείξεις από τους ερωτώντες, όπως μια ελαφρά αλλαγή στάσης καθώς πλησίαζε ο σωστός αριθμός. Όταν ο ερωτών δεν ήξερε την απάντηση, ο Hans αποτύγχανε. Το πραγματικό μάθημα αφορά τους παρατηρητές: διαρρέουμε ενδείξεις χωρίς να το θέλουμε, γι' αυτό οι σύγχρονες μελέτες χρησιμοποιούν σχέδια τυφλής και διπλά τυφλής μεθόδου.

Η ανίχνευση ψεύδους είναι μόλις καλύτερη από ρίψη νομίσματος

Και θεσμοί το έχουν δοκιμάσει. Το 2013, το αμερικανικό Government Accountability Office ανέφερε ότι το πρόγραμμα ανίχνευσης συμπεριφοράς της Transportation Security Administration δεν διέθετε επιστημονικά τεκμήρια ότι μπορεί να εντοπίζει απειλές από συμπεριφορικούς δείκτες. Μια ανασκόπηση του 2003 από το National Research Council εξέφρασε σοβαρές αμφιβολίες για το ψευδομετρικό (polygraph) στον έλεγχο ασφαλείας.

Περιορισμός της μελέτης: πολλά εργαστηριακά ψέματα έχουν χαμηλό διακύβευμα· τα ψέματα υψηλού διακυβεύματος είναι δυσκολότερα να μελετηθούν με ηθικό τρόπο

Οι στάσεις ισχύος και η δοκιμασία της επανάληψης

εν μέρει επαναλήφθηκε

Μια μελέτη του 2010 των Dana Carney, Amy Cuddy και Andy Yap ανέφερε ότι η διατήρηση «στάσεων ισχύος», δηλαδή ανοιχτών και εκτεταμένων στάσεων, για λίγα λεπτά άλλαξε τα επίπεδα ορμονών και την τάση για ρίσκο. Μια μεγαλύτερη επανάληψη το 2015 με επικεφαλής την Eva Ranehill δεν βρήκε ορμονικές επιδράσεις. Το 2016, η Carney δήλωσε ότι δεν πιστεύει πλέον ότι τα αποτελέσματα είναι πραγματικά. Μεταγενέστερες αναλύσεις υποδηλώνουν ότι οι στάσεις ίσως επηρεάζουν μετρίως το πόσο δυνατά νιώθουν οι άνθρωποι, πολύ μικρότερος ισχυρισμός από το να αλλάζετε τη βιολογία σας.

Οι χειρονομίες αλλάζουν νόημα ανά τόπο

καθημερινή επίδειξη

Ο αντίχειρας προς τα πάνω και το σήμα «OK» με το χέρι είναι φιλικά σε πολλές χώρες, αλλά θεωρούνται προσβλητικά σε ορισμένες περιοχές. Σε μέρη της Βουλγαρίας, οι κινήσεις του κεφαλιού για το «ναι» και το «όχι» περιγράφονται συχνά ως αντίστροφες σε σχέση με μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Ακόμη και οι κανόνες για το βλέμμα ποικίλλουν ανάμεσα στους πολιτισμούς και στα άτομα, συμπεριλαμβανομένων πολλών αυτιστικών ανθρώπων, για τους οποίους η αποφυγή του βλέμματος δεν λέει τίποτα για την ειλικρίνεια.

Τι να κρατήσετε

Τα μη λεκτικά σήματα μεταφέρουν πραγματικές πληροφορίες για το συναίσθημα και την έμφαση, ιδιαίτερα όταν αλλάζουν σε σχέση με τη συνήθη συμπεριφορά κάποιου. Αυτό που δεν προσφέρουν είναι ένα αξιόπιστο λεξικό. Αντιμετωπίστε κάθε οδηγό που υπόσχεται να αποκαλύψει ψεύτες ή να διαβάσει σκέψεις μέσω της στάσης του σώματος ως ψυχαγωγία, και αναζητήστε βάση αναφοράς, πλαίσιο και λόγια πριν βγάλετε συμπεράσματα.